Dân số Thành phố Sài Gòn – Gia Định thời điểm tháng 7/1976 là 3.498.120 người, tính đến cuối năm 2025 dân số Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập là 13.803.796 người[1]. Tỷ trọng dân số từ 15-64 tuổi[2] chiếm 74,06%. Tỷ số giới tính khi sinh năm 2025 ghi nhận 106,5 bé trai/100 bé gái[3]. Hằng năm, tỷ lệ Sàng lọc trước sinh luôn duy trì đạt trên 82%, tỷ lệ Sàng lọc sơ sinh luôn duy trì đạt trên 85%. Tuổi thọ trung bình của người dân Thành phố tăng từ 66 tuổi năm 1979 lên 76,7 tuổi[4] năm 2025, cao hơn tuổi thọ trung bình của cả nước 74,7 tuổi.
50 năm Thành phố Sài Gòn – Gia Định chính thức, vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu, công tác dân số của Thành phố Hồ Chí Minh với sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị và sự ủng hộ của các người dân đã hoàn thành cơ bản các mục tiêu đề ra. Các cấp ủy, chính quyền, các sở, ban, ngành, hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội toàn thành phố luôn nhận thức việc triển khai công tác dân số là một nội dung quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng cuộc sống của từng người dân, từng gia đình, toàn xã hội.
Về quy mô dân số: Sau năm 1975, quy mô dân số Thành phố Sài Gòn – Gia Định là 3.498.120 người, cùng với xu hướng đặc trưng dân số của cả nước sau khi hòa bình thống nhất đất nước, tốc độ tăng dân số của Thành phố có sự thay đổi theo xu hướng tăng dần. Với sự năng động về kinh tế và các cơ hội việc làm, quy mô dân số Thành phố Hồ Chí Minh được bổ sung rất lớn bởi nguồn lao động nhập cư từ các Tỉnh, Thành phố lân cận. Giữa hai kỳ Tổng điều tra dân số năm 1979 và 1989, dân số Thành phố tăng thêm bình quân hàng năm là 57.000 người; giữa hai kỳ Tổng điều tra dân số năm 1989 và 1999, dân số Thành phố tăng bình quân hàng năm là 105.000 người; giữa hai kỳ Tổng điều tra dân số năm 1999 và 2009, dân số Thành phố tăng bình quân hàng năm là 213.000 người; trong suốt thời gian từ 1979 đến 2009 dân số Thành phố được bổ sung liên tục từ sự gia tăng dân số cơ học lẫn gia tăng dân số tự nhiên; đến kỳ Tổng điều tra dân số năm 2019 dân số Thành phố bắt đầu có sự ổn định về quy mô với 8.993.082 người[5]. Tính đến cuối năm 2025, dân số Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập chính quyền hai cấp là 13.803.796 người. Giai đoạn 1975-2000, trong bối cảnh dân số Thành phố gia tăng nhanh chóng, cùng với ngành Y tế Thành phố công tác Dân số đã tập trung cho việc triển khai các chương trình Dân số – Kế hoạch hóa gia đình, phong trào “5 dứt điểm”[6], chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản, đảm bảo đáp ứng đầy đủ nhu cầu của người dân về sử dụng các biện pháp tránh thai có chất lượng, an toàn hiệu quả. Nhờ đáp ứng đầy đủ nhu cầu Kế hoạch hóa gia đình của người dân, tăng khả năng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ chăm sóc sức khỏe sinh sản có chất lượng, trong giai đoạn 1975-2000, tỷ lệ các cặp vợ chồng sử dụng biện pháp tránh thai hàng năm được duy trì đạt từ 60% đến 70%, trong đó sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại duy trì đều ở mức từ 50% đến 60%.
[1] Theo dự ước số liệu thống kê năm 2025 của Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh.
[2] Theo dự ước số liệu thống kê năm 2025 của Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh.
[3] Theo báo cáo thống kê chuyên ngành năm 2025 của Chi cục Dân số Thành phố Hồ Chí Minh.
[4] Theo dự ước số liệu thống kê năm 2025 của Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh.
[5] Theo kết quả từ các kỳ Tổng điều tra Dân số, kỳ năm 1979 dân số Thành phố là 3.419.977 người, kỳ năm 1989 là 3.988.124 người, kỷ năm 1999 là 5.037.155 người, kỳ năm 2009 là 7.162.864 người và kỳ năm 2019 là 8.993.082 người.
[6] (1) Dứt điểm về 03 công trình vệ sinh; (2) Dứt điểm về quản lý sức khỏe; (3) Dứt điểm về sinh đẻ có kế hoạch; (4) Dứt điểm về trồng và sử dụng thuốc Nam; (5) Dứt điểm về kiện toàn tổ chức y tế cơ sở và quận huyện.
Về cơ cấu dân số: Một trong những thành công của công tác Dân số Thành phố chính là việc kiểm soát có hiệu quả tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Tỷ số giới tính khi sinh hàng năm được duy trì ở mức hợp lý từ 106 đến 107 trẻ trai/100 trẻ gái. Về cơ cấu dân số theo tuổi, Thành phố đang trong thời kỳ dân số vàng với tỷ trọng dân số từ 15-64 tuổi chiếm 74,06%, tỷ trọng dân số dưới 15 tuổi và từ 65 tuổi trở lên chiếm lần lượt là 18,71% và 7,23%. Đây là thời kỳ mang lại nhiều cơ hội và thách thức, giúp phát triển kinh tế, gia tăng sự đóng góp của lao động trong quá trình phát triển, tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt mức cao.
Về nâng cao chất lượng dân số:
– Từ năm 2008, các hoạt động can thiệp nâng cao chất lượng dân số giai đoạn đầu đời được triển khai thông qua hoạt động tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn và sàng lọc trước sinh – sàng lọc sơ sinh (Năm 2025, tại thành phố, tỷ lệ bà mẹ mang thai được Sàng lọc trước sinh đạt 82,15%; tỷ lệ trẻ sơ sinh được Sàng lọc đạt 85,18%). Các hoạt động của chương trình đã tác động vào quá trình phát hiện, can thiệp và điều trị sớm các bệnh, tật, các rối loạn chuyển hóa, di truyền ngay trong giai đoạn bào thai và sơ sinh; giúp trẻ sinh ra bình thường hoặc tránh được những hậu quả nặng nề về thể chất và trí tuệ, giảm số người tàn tật, thiểu năng trí tuệ trong cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng dân số Thành phố.
– Các hoạt động chăm sóc sức khỏe người cao tuổi được chú trọng và tăng cường, qua đó, tuổi thọ trung bình của người dân Thành phố tăng từ 66 tuổi năm 1979 lên 76,7 tuổi[1] vào năm 2025, cao hơn tuổi thọ trung bình của cả nước 74,7 tuổi. Từ năm 2024, chương trình khám sức khỏe cho người cao tuổi được triển khai thống nhất trên toàn Thành phố (Kế hoạch số 2762/KH-UBND) nhằm phát hiện sớm, kiểm soát tốt các bệnh lý mạn tính và tiết kiệm chi phí điều trị. Nhờ đó, bước đầu Ngành Y tế đã xác định mô hình bệnh tật của người cao tuổi trên địa bàn Thành phố[2] để có những biện pháp điều trị và chăm sóc kịp thời.
50 năm, Thành phố được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu, công tác Dân số tự hào đã góp phần hiệu quả trong việc ổn định quy mô dân số, kiểm soát cơ cấu dân số hợp lý, tập trung cho các hoạt động nâng cao cao chất lượng dân số, giúp nâng cao sức khỏe, tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của người dân Thành phố Hồ Chí Minh. Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác Dân số Thành phố vẫn còn phải giải quyết nhiều thách thức mới như: Tổng tỷ suất sinh của Thành phố hiện ở mức rất thấp so với mức sinh thay thế của cả nước (năm 2025 số con trung bình của một người phụ nữ là 1,53 con), Thành phố hiện đang được xếp trong nhóm 13 tỉnh, thành phố có mức sinh thấp. Mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động mạnh đến cơ cấu Dân số Thành phố trong tương lai, tỉ lệ người trẻ và người trong độ tuổi lao động ngày càng giảm, trong khi tỉ lệ người cao tuổi ngày càng tăng, điều này càng làm gia tăng tốc độ già hóa Dân số tại Thành phố. Để giải quyết câu chuyện mức sinh thấp cần sự chung tay vào cuộc cả hệ thống chính trị và sự đồng tình ủng hộ của người dân. Thành phố đã và đang có sự chuẩn bị sẵn sàng cho các chính sách cụ thể như về an sinh xã hội, hỗ trợ về giáo dục, y tế, đời sống, nhà cửa, thuế thu nhập cá nhân, vui chơi giải trí … được liên kết đồng bộ với nhau trong giải quyết vấn đề để các cặp vợ chồng trẻ có thể thật sự yên tâm sinh con và sinh từ hai con trở lên.
[1] Theo dự ước số liệu thống kê năm 2025 của Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh.
[2] Sau 3 năm triển khai (2024-2026), phân tích cơ sở dữ liệu sức khỏe hiện có của 475.313 người cao tuổi, Sở Y tế ghi nhận có 63,6% người cao tuổi bị tăng huyết áp, 26,2% người cao tuổi mắc và nghi ngờ đái tháo đường, 0,26% người cao tuổi có mức độ trầm cảm, lo âu từ vừa đến nặng; 18,3% người có dấu hiệu tiền suy yếu, 1,3% người có dấu hiệu suy yếu; 2,3% người cao tuổi có nguy cơ té ngã…
Trong năm 2026, Ngành Y tế sẽ tập trung tham mưu Ủy ban nhân dân Thành phố trong việc tổ chức triển khai thực hiện có hiệu quả Luật Dân số năm 2025, Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới, Nghị quyết 31-NQ/TW về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân và Kế hoạch hành động thực hiện chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030 nhằm mục tiêu “Nỗ lực giải quyết tình trạng mức sinh thấp; kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh; tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng; thích ứng với già hóa dân số; phân bố dân số hợp lý; tập trung nâng cao chất lượng dân số”.
Với sự quan tâm vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ thành phố đến cơ sở thông qua các nghị quyết, chương trình hành động, đề án, kế hoạch được tổ chức triển khai cụ thể và phối hợp đồng bộ. Cùng với sự đồng lòng ủng hộ từ người dân trong việc thực hiện các chính sách, Thành phố đã huy động được tổng thể các nguồn lực tham gia và giải quyết tốt các vấn đề dân số của thành phố. Hoạt động công tác Dân số đã góp phần đặt nền tảng vững chắc cho sự phát triển của các thế hệ tương lai, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của Thành phố. Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong việc xây dựng một cộng đồng dân số khỏe mạnh, phát triển toàn diện và bền vững./.
Chi cục Dân số Thành phố Hồ Chí Minh
Hình 1. Lớp học về dân số và kế hoạch hóa gia đình do Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tài trợ tổ chức
Hình 2. Tuyên truyền về dân số đến người dân
Hình 3. Các cặp nam, nữ thanh niên chuẩn bị kết hôn tham gia khám sức khỏe trước khi kết hôn
Hình 4. Lấy máu gót chân thực hiện Sàng lọc sơ sinh cho trẻ mới sinh
Hình 5. Khám sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm ở người cao tuổi tại Trạm Y tế
Hình 6. Chi cục Dân số – Kế hoạch hóa gia đình đã vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba vì đã có những nỗ lực đóng góp trong công tác dân số của Thành phố
Hình 7. Ngành Dân số Thành phố vinh dự nhận Cờ đơn vị xuất sắc trong thi đua của Bộ Y tế trong 3 năm liên tục 2021, 2022, 2023
